YEŞİL / Celal Necati Üçyıldız
YEŞİL / Celal Necati  Üçyıldız
19 Eylül 2018 Çarşamba
celalnecatiucyildiz@hotmail.com
İSMAİL (*) YA DA ŞAH İSMAİL

ŞAH İSMAİL, ŞAHATAY, SULTAN ŞAHATAY, hepsi bir kişinin değişik anılması idi. O’nu Doğan Avcıoğlu’nun tarih kitaplarında tanıdım. Okuduğum kitaplar içinde; en katkısız, yansız bir tarih dokusu gördüm.

Reha Çamuroğlu‘nun “ İsmail “ romanı okurken, hep o tarihi olayları karşılaştırma yapma olanağım oldu. Şeyh Safi, Safevi yolunun kurucusu. Onun döneminde sofular, günlerce, aylarca çalışmışlar. Şeyf Safi Buyruğunu oluşturmuşlar. Ama karşılarında Emevi, Vahabilerin yasakları var. Ehlibeyt’in anılması, 12 İmamların, Şah Hüseyin, Kerbala Mateminin anılması yasak. Oysa , Şeyh Safi Buyruğunun temeli Şah Hüseyin, Ehlibeyt, 12 İmamlar. İNSAN ve insan sevgisi.

İnsan odaklı bir buyruk. Bu romanda da gördük. Şeyh Cüneyt, Şeyh Haydar döneminde ; Rum Diyarı, Teke Diyarı, Dulkadir, Varsak diyarlarında talipler var. Onların geçmişten gelen ibadetleri var. Sazı, samahları var. Onların Erdebil ocağında durağan olan sessizliğe alışmış, sofuları beyinlerine giren, onları şaşkına çeviren, sazlar, nefesler, samahlar. İşte Safevi İsmail’e gelinceye kadar evrimlerden geçer.

Şah İsmail Tebriz‘de Safevi Devletini kurduğunda; ilk işi Türkçe Hutbeler okutur, 12 İmamlar, Ehlibeyt, Şah Hüseyin anılması istenir. Yıllarca özlenen budur. Ama 7-8 asırdır fetvalarla anılması, adının duyulması, katli vacip ölüm fermanları yasaklanmıştır.

Emeviler, Moğollar, onları her yerde ezmiştir. Ehlibeyt soyu oradan oraya kaçarak yaşamlarını sürdürmüşler. Horasan, Anadolu coğrafyasında yer alan, bir araya gelen, Akkoyunlusu, Rum Diyarı, Tekelü ,Çemişgezeklu, Şamlu, Ustacalu, Çepni, Turgutlu , Arapkirli, Bozoklu, Kaçkarlar, Avşar, Bayat, Karaman, Baharlu, Bayburtlu, Hınıslı, İspirlu, Dulkadirli, Varsaklı Türkmenleri, Şeyf Safi ocağında o günü beklemişler.

İsmail, Şah İsmail olunca; karşı çıkan binlerce imam bedel ödemek zorunda kalmış. Ama o günden bu yana, Osmanlı‘nın bütün zulmüne rağmen, Mısır’dan İstanbul’a gelen halifelerin fetvalarına rağmen, bu gün hala ibadetlerine devam ediyorlar.

1400 yıldır Ehlibeyt aşkı, On İki İmamlar, Kerbela Matemi devam etmiştir. Şeyh Safi Buyruğu; Şahatay, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet , Kaygusuz Abdal gibi bir çok ozanın nefeslerinde, sazında sözünde günümüze gelmiş.

Safevi devletin kuruluş aşaması, yer tutması , Osmanlı ile savaş aşamasına gelmesi;

Yedi derviş bir posta oturur, iki hükümdar bir dünyaya sığmazmış. “ İran atasözü.

İşte Osmanlı ve Safevi devletleri aynı kulvarda, Asya‘yı paylaşamamışlar. Sultan Selim Çaldıran önüne gelinceye kadar yolda, 30-40 bin Türkmeni katletmiş, kuyulara atmışlar. Savaşın kaderini tayin eden Kürt Beylerinin taraf değiştirmesi, romanda söz edilmese de, iki Türk ordusu Çaldıran’da büyük bir savaş etmişler. Şah İsmail‘in yenilgisi ile sona eren savaş, bitmiş gibi görünse de günümüzde hala devam ediyor.

Şah İsmail, grubu ile savaş meydanından sıyrılmış, gitmiştir. Ama ondan sonraki dönemler, onun öğreti birliğine hizmetlerini kapsamaktadır. Artık Şah İsmail, Şahatay, Sultan Şahatay olacaktır.

22 MAYIS 1524 akşamı Tebriz halkı alıştıkları sesin, Kamertay’ın neşeli kişnemesini duydular. Surlara koşup sesin geldiği yönü aradılar. Neli kişneme, dört bir yandan geliyordu. Onlar KAMERTAYI gördüler. Akşamın yeni bastıran karanlığında beyazlığı ile bir yıldız gibi parlıyordu. Gözler süvarisine gitti. Alaca karanlıkta gördükleri siluet , iyice görmeseler de , kesin olarak biliyorlardı ki, HATAYİ idi. “

Sultan Selim , İstanbul surlarında 30-40 bin Türkmen katleden sultan olarak anılarda kalırken İsmail, Şah İsmail ya da Sultan Şahatay, 500 yıldır nefesleri ile anılmaya devam ediyor. Şeyh Safi Buyruğu hala cemlerde, açılan meydanlarda devam ediyor. Tarihçilerin günümüzde tanımlarına göre,

Anadolu’da Tahtacılar, pirleri Durhasan Dede, Yanyatır Ocağı olarak bütün kuramları ile yollarına devam ediyorlar. “

Matem ayında oruçlar tutulurken, Şahım Hüseyin, Ehlibeyt, 12 İmamlar, Kerbela Yası daha canlı tutulmaya devam ediyor.

Bir tarafta İnsan sevgisi, bir tarafta kindarlık, Emevi, Vahabi inancının dayatmaları. 1400 yıldır, katli vacip fermanları ile insanlar öldürülüyor, kadınlar bir kenara itiliyor. İnsanla, yakılıyor, katlediliyor.

İnsan sevgisinin egemen olduğu bir yaşam düzeni geldiğinde, Sultan Şahatay, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet daha iyi anlaşılacak. Nesimi, Hallacı Mansur, Yunus Emre, Hace Bektaş sevgisi anlam bulacak.

(*) İSMAİL/ REHA ÇAMUROĞLU.

Everest Yayınları. İstanbul.

  Sosyal   Medyada   Paylaşın
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Yorum yazmak için giriş yapmalısın